Azərbaycan mətbəxində zəfərandan yeməklərə gözəl ətir və rəng qatmaq üşün geniş istifadə olunur. Zəfəran aldığınızda çalışın onu toz halında deyil tellərini alın. Zəfəran telləri uzun müddət saxlandıqdan sonra belə öz təravəti və ətirini itimir. Zəfəran dəmi adətən plovlarda, bəzi ət xörəklərində, şorbalar və şirniyyatlarda istifadə olunur.

Zəfəran – zəfəran bitkisinin qurudulmuş çiçəklərinin tellərindən alınmış narıncı rəngli ədviyyat və qida boyasıdır. Zəfəran hələ qədim zamanlardan ən bahalı ədviyyatlardan biri hesab edilirdi, çünki onun istehsal prosesi çox əziyyətlidir: bir çiçəkdə cəmi üç tel olur, bir kilo ədviyyat əldə etmək üçün isə 200 çiçək tələb olunur. Zəfəran – qədim Azərbaycan yemək, şirniyyat və içkilərinin tərkib hissələrindən olub, ən mühüm ədviyyatlardan biridir. Zəfəran güclü özünəməxsus ətir və acıtəhər ədviyyəli dada malikdir. Zəfəran telləri qənnadı məmulatların dadlaşdırılmasında, habelə pendir, kolbasa və likörların istehsalında istifadə edilir. Zəfəran ədviyyat kimi az miqdarda istifadə olunurdu. Yaxın Şərqdə, Orta Asiyada və Cənubi Avropada düyü (aş, bozbaş, paelya) ət və noxud (piti) yeməklərinin hazırlanmasında vacib yer tutur. Zəfəranı quzu, qoyun, balıq və gül kələmindən hazırlanmış şəffaf şorbalara və işgənələrə ədviyyat kimi əlavə edilir. İsveçdə zəfəranı un məmulatlara xoş rəng vermək üçün istifadə edilər. Zəfəran ədviyyət olması ilə yanaşı həm də konservləşdirici təsirə malikdir. Zəfəranla hazırlanmış yemək, bəzən bir neçə gün saxlanıldıqda belə xarab olmur. Zəfəran Mətbəximizdə bir çox Milli xörəklərimizdə istifadə olunur.  Bunlara misal olaraq Küftə-bozbaş, Piti, Dolma, Plov, Fisincanpilovu, şirniyyatlardan halva, paxlava və s. göstərilə bilər. Zəfəran milli mətbəximizin Süfrələrinnən heçvaxt əksik olmayıb. Küfteyi Arzuman (arzuman küftəsi), Təbriz Küftəsi, Sadə küftə, Küftə kabab, Kəbabi keşniş (keşniş kəbabı) Şami kəbab (şamı kəbabı) kimi milli xörəklərdə istifadə olunur. Zəfəranı ən çox ətin suyuna qatarlar ki, sarı rəngə boyansın və xörəyin ətri xoş olsun. Zəfəran ədvası Azərbaycan mətbəxində hər zaman mühüm yer tutub.

Buna misal olaraq:

Küftə kəbab – Azerbaycana məxsusdur. Belədir ki, əti yaxşı döyərlər, ona biraz quyruq, üyüdülmüş noxud, ədva, zəfəran və bir neçə yumurta vurarlar. Resept  Tahir Əmiraslanovun  “Söz Mətbəxi” kitabından götürülmüşdür. Azərbaycanın milli mətbəxində daha məshur və süfrələrin şahı sayılan  Plovuda bura qeyd etmək olar.  Bir çox xörəklərin o cümlədən plovun icadı türklərlə baglıdır. Hər birindədə zəfaran ədvasından genis istifadə olunub.

Nizami Gəncəvi də bu barədə belə yazır:

Qəndli, zəfəranlı zirə aşı – ov ,Zirə aşından da dadlı nar pilov.XIV əsrin birinci yarısından isə Arif Ərdəbili Əbu Bəkrin, Nizaminin səsinə səs verir: Zəfəran plovu saralmış üz tək.Cigər ətri verir o kabab ürək.Nə qədər yeni texnologiyalar, ərzaqlar gəlsə də mətbəx milli düşüncəni özündə saxlayib yaşadır. Dastani Əhməd-Həramidə düyün süfrəsinə sarı rəngdə yemək verildiyi göstərilir. Zərdə plov haqqında Osmanlı mətbəx sözlüyündə belə məlumat verilir: “Zərdə plov, XIX əsrdə toylarda qonaq olmuş xarici yazarlar bunu üzərinə zəfəranlı sous tökülmüş plov kimi yazırlar. Plova sarı rəng verən isə zəfəran, sarıkök və sarıçiçekdir. Azərbaycanda gördüyümüz kimi hələ XII əsrdən zəfəranlı plov, halva bişirildiyini görürük. Ümumiyyətlə dünyanın ən keyfiyyətli zəfəranı qədimdən bəri Abşeronda yetişdirilib. Bu barədə (1835-1836-cı illərdə) P. Zablodski belə yazır: “Abşeron yarımadasının ən vacib məhsulu şübhəsiz zəfərandır ki, bütün əhali bunu yetişdirməklə məşğuldur”. XVII əsrdə Bakıda olmuş Düma (Ata) da məlumat verir ki, “Bakıda ticarətin əsasını … şəkər … zəfəran təşkil edir”. XIX əsrdə L.K. Artamonov da qeyd edir ki, “zəfəran yalnız Bakı və Quba uyezdləində yetişdirilir”. Mirzə Əli Möcüzün “Zəfəranlı düyünü, baqlavanı, dolmanı” yazmasından da zəfəranın plovda da, paxlava və dolmada da işləndiyini görürük ki, bu ənənə bu gün də dəvam etməkdədir. Tahir Əmiraslanovun “Söz Mətbəxi” kitabında bir çox Zəfəranlı Plov, Küftə və Dolma reseptləri qeyd edilmişdir.